„Að grasklæða landið allt“

Skrifað um April 3, 2015 · in Gróður

Myndin sýnir fé á Almenningum sumarið 2014. Ljósm. ÁHB.

Myndin sýnir fé á Almenningum sumarið 2014. Ljósm. ÁHB.

Það er mjög lærdómsríkt að kynna sér, hvað skrifað hefur verið um landgræðslumál hér á árum áður. Í eina tíð höfðum menn tröllatrú á „að grasklæða allt landið“ með tilbúnum áburði og „dönskum túnvingli“. Jafnframt átti að fjölga sauðfé upp í sjö til átta milljónir.

Stjórnmálaflokkarnir hafa aldrei þorað að taka á mesta umhverfisvanda á Íslandi, gróðureyðingu, og flestir „náttúruverndarmenn“ hafa ferðazt eins og blindingjar í þessu efni um landið og er Hjörleifur Guttormsson þar ekki undanskilinn.

Ingólfur Jónsson verður seint talinn til þjóðskörunga en þetta hafði hann að segja á alþingi 1964:

„Þjóðin hefur horft upp á það á umliðnum öldum, að landið hefur verið að blása upp, gróðurlendið hafi minnkað. En enda þótt eyðingaröflin vinni mikið óþurftarverk enn í dag, eru menn þó sammála um það, að gróðuröflin séu farin að vinna á og geri nú nokkru meira en eyðingaröflin. Með því er hægt að fullyrða, að gróðurinn heldur ekki áfram að minnka, eins og hann hafði gert á undanförnum öldum og áratugum, heldur eru nú gróðuröflin komin í sókn, og þá sókn verður vitanlega að herða.“

Og „landsfræg“ urðu ummæli Páls Sveinssonar landgræðslustjóra, um og eftir 1970, sem hann viðhafði þó nokkrum sinnum:

„Með nógu miklu fé væri hægt að græða allt landið upp að jökulrótum, grasklæða hvern og einasta blett þess, sem gras getur þrifizt á.“

Já, ekki minna en „upp að jökulrótum“.

Einn þeirra, sem lét glepjast af áhrifamætti tilbúins áburðar var Sturla Friðriksson. Hér fer á eftir viðtal við hann, sem birtist í Tímanum 7. marz 1965:

UNNT AD GRÆÐA ALLT ÖRFOKA LAND UPP í 600 METRA HÆÐ?

Tíminn. 7. marz 1965

Tilraunir þær, sem fram hafa farið að undanförnu til uppgræðslu á hálendi landsins á vegum Búnaðardeildar Atvinnudeildar Háskóla íslands, lofa góðu með að unnt sé að græða allt örfoka land upp í 600 metra hæð, ef nægilegt fjármagn er fyrir hendi, en örfoka land neðan beirra hæðartakmarka hérlendis skiptir tugum þúsunda ferkílómetra.

Blaðið ræddi i dag um þessi mál við dr. Sturla[u] Friðriksson, en þessar tilraunir hafa nú staðið yfir í nokkur ár. Grasi var sáð í örfoka tilraunareiti í mismunandi hæð, mestmegnis á Kili og einnig á Sprengisandi. Hér var einkum um að ræða túnvingul og belgjurtir, en einnig nokkrar aðrar harðgerðar grastegundir.

Tilraunir þessar eru raunverulega gerðar í tvenns konar tilgangi. Í fyrsta lagi til að athuga hversu hátt nytjajurtir geta þrifizt og hvaða uppskeru þær gefi við mismunandi hæð, og í öðru lagi til að kanna hversu unnt sé að hefta sandfokið á öræfunum með uppgræðslu. En tilraunir þessar hafa meðal annars farið fram á vatnasvæði Þjórsár, þar sem nú er ráðgert að reisa mestu stórvirkjun landsins. Framburður sands í ám, sem virkjaðar eru, er ávallt mikið vandamál og mikils virði ef unnt reyndist að hefta sandfokíð á vatnasvæðinu.

Tilraunirnar hafa í stuttu máli sýnt, að unnt er að rækta nytjajurtir á örfoka landi upp í 600 metra hæð yfir sjávarmál, en það er raunar nálægast hinum náttúrlegu gróðurtakmörkum. Eftir að kemur upp fyrir þá hæð, fer uppskerumagnið ört minnkandi. og fyrir ofan 700 metra hæð verður það hverfandi lítið til nytja.

Dr. Sturla kvað hafa fengizt nálægt 40 hestburði af hektara upp að 600 metra takmörkunum. Hefur þá verið borið álíka magn af áburði á landið og gert er við sandgræðslu á láglendi Eins og fyrr segir, er aðaláherzlan lögð á túnvingul, en einnig eru ræktaðar belgjurtir ef hægt væri að nota þær til þess að létta á köfnunarefnisgjöfinni Lúpína hefur verið notuð í þessar tilraunir, en af henni er enn ekki fengin nægileg reynsla, en dr. Sturla kvað hana góða til uppgræðslu, ef unnt væri að fá hana árvissa þarna upp frá. Hún er sjálffrjóvga og er að því leyti heppilegri en t.d. hvítsmárinn, sem frjóvgast aðeins fyrir tilverknað hunangsflugunnar, en hún er sjaldgæf þarna efra. Dr. Sturla kvað enn of snemmt að slá nokkru alveg föstu um endanlegan árangur þessara tilrauna, en niðurstöðurnar af þessum blettum lofuðu góðu um það, að unnt verði að græða upp örfoka land upp að 600 metra hæð með stórvírkum dreifingartækjum fyrir fræ og áburð, ef nægilegt fjármagn væri fyrir hendi.

Sjá:

http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=133695&pageId=1263255&lang=is&q=1965 TIMINN

ÁHB / 3. apríl 2015

Leitarorð:


Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason