Antitrichia curtipendula – hraukmosi

Skrifað um April 14, 2013 · in Mosar

Antitrichia curtipendula (hraukmosi) er mjög auðþekktur. Ljósm. ÁHB.

Antitrichia curtipendula (hraukmosi) er mjög auðþekktur. Ljósm. ÁHB.

Antitrichia curtipendula – 

hraukmosi

Í regnskógum hitabeltisins og heittempruðu beltanna er algengt, að mosar hangi sem skegg niður úr trjánum. Mosinn festir sig í berki á stofnum og greinum, en hann dregur enga næringu úr trjánum, sem hann hangir á. Allt vatn og önnur ólífræn efni fær mosinn því eingöngu úr regnvatni.

Þetta sérstæða vaxtarlag verður því sjaldgæfara sem lengra dregur frá regnskógunum. Annars staðar á Norðurlöndum er þetta sárasjaldgæft við sérstakar aðstæður.

Hér hangir mosi á greinum. Ljósm. ÁHB.

Hér hangir mosi á greinum. Ljósm. ÁHB.


Þetta kynlega vaxtarform er aðeins þekkt hér á landi á einum stað, en það er í djúpri lægð í Eldborgarhrauni í Mýrasýslu, þar sem ríkja stillur og loftraki er mikill. Mosi vex þar á stofni á tveggja metra háum reyniviði (Sorbus aucuparia) og myndar þar langt skegg. Það þarf ekki að koma á óvart, að um sömu mosategund er að ræða og myndar slíkt vaxtarlag í Svíþjóð. Mosi þessi, sem er frekar stórgerður, er nefndur hraukmosi (Antitrichia curtipendula) og vex víða um land, einkum í fremur rýrum jarðvegi en einnig á steinum, klöppum og trjám.

 

Hér sést vel, hvernig mosinn hangir niður sem skegg. Ljósm. ÁHB.

Hér sést vel, hvernig mosinn hangir niður sem skegg. Ljósm. ÁHB.

Hraukmosi (Antitrichia curtipendula) er blaðmosi (baukmosi) og telst til Leucodontaceae (skottmosaættar) ásamt tveimur öðrum tegundum (sjá síðar). Hann er frekar stórgerður og myndar oft 5 cm þykka bólstra eða teppi af samflæktum en lausum greinum. Blöðóttir stönglar, 5-20 cm, vaxa upp af stuttum jarðlægum renglum, eru grænir til brúnir og mjög oft gulleitir í endann. Stönglar og greinar eru rauðbrún. Plantan er óreglulega fjaðurgreind.

Við litla stækkun má sjá baksvewigðar tennur á blöðum. Teikn. ÁHB.

Við litla stækkun má sjá baksveigðar tennur á blöðum. Teikn. ÁHB.

Blöðin eru oft einhliðasveigð á stönglum og greinum og eru um 3 mm á lengd, egglaga eða egglensulaga og mjókka smám saman eða snöggt í odd og eru með langfellingum. Þurr blöð eru aðlæg en rök lítið eitt útstæð. Blaðrönd er útundin beggja megin nærri fram í odd. Við blaðodd eru smáar tennur, sem vísa aftur, og er þetta mjög glöggt einkenni, sem sést við litla stækkun (20x), ef blaði er haldið upp á móti ljósi. Rif nær langleiðina fram í odd, er breitt og með eina eða tvær hliðargreinar neðst við grunn.

Frumur í blaði eru með þykka og holótta veggi, sporöskjulaga, nema neðst eru þær kringlóttar, tvisvar til þrisvar sinnum lengri en breiddin. Gróhirzlur eru fremur sjaldséðar.

Hann er algengur eða mjög algengur um land allt nema í miðhálendinu og á Norðausturlandi. Hann vex í fremur rýrum jarðvegi á melum, holtum, í hraunum, kjarri og á steinum og klettum. Meðal annars er hann mjög áberandi í hraunum á Þingvöllum.

Hraukmosi er annars algengur á norðurhveli jarðar og vex einnig á fjallatoppum í hitabelti Afríku. Útbreiðsla tegundarinnar hefur dregizt mjög saman annars staðar á Norðurlöndum og á Bretlandseyjum. Til að mynda var hann mun algengari í Svíþjóð á 19. öld en hann er nú. Full ástæða er til að fylgjast með útbreiðslu hans hér á landi, því að hann þolir litla mengun í andrúmslofti.

Gamalt sænskt nafn á honum er hænsmosi, því að hann var talinn gott fóður. Algengara nafn er nú feldmosi (fällmossa), dregið af því að hann myndar ábreiðu, sem líkist feldi dýra.

antitrichia

Sjá myndir:

Bildatlas der Moose Deutschlands
British Bryological Society

ÁHB / 14..4. 2013

P.s. Vegna fyrirhugaðrar ferðar norður í land, er óvíst, hvort fleiri greinir birtist fyrr en eftir næstu helgi. S.s.

 



Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason