Einskisverðir ritdómar

Skrifað um November 14, 2014 · in Almennt · 2 Comments

Í eina tíð þótti mér lítið til ritdóma um náttúrufræðibækur koma, sem birtust í dagblöðum. Þeir voru iðulega ýmist hástemmt lof eða almennt froðusnakk en sögðu ekkert um fræðilegt innihald. Dómarnir voru enda ritaðir af bókmenntagagnrýnendum, sem höfðu enga eða mjög takmarkaða þekkingu á náttúrufræðum, eins og gefur að skilja; og kannski ekki mikinn áhuga á slíkum bókum.

Svo mjög rann mér þetta til rifja eftir að hafa lesið tvo dóma, að eg bauðst til þess að taka að mér þess háttar skrif í Morgunblaðið. Það varð úr, að eg sinnti þessum skrifum í all nokkur ár. Nú er það ekki mitt að dæma, hvernig til tókst. Fékk eg bæði þakkir og skammir, en eg reyndi að dæma út frá takmarkaðri þekkingu minni í líffræði og jarðfræði.

Svo fór, að Morgunblaðsmenn óskuðu ekki lengur eftir liðsinni mínu án þess þó að tilkynna mér það formlega. Ekki gerði eg athugasemdir við það og lét mér það í léttu rúmi liggja. Þær voru orðnar æði margar bækurnar, sem eg rýndi, og ekki hafði eg á móti því, að aðrir tækju við, svo framarlega sem þeir hefðu einhverja menntun á sviði náttúrufræða.

Fyrir einskæra tilviljun rakst eg í síðast liðinni viku (6. nóv.) á ritdóm um nýútkomna bók, sem telja verður nokkurt tímamótaverk í náttúrufræðum, Lífríki Íslands eftir Snorra Baldursson. Að vísu hefur svipuð bók komið út áður en hlaut litla eftirtekt.

Gekk eg út frá því sem vísu, að einhver með menntun á sviði bókar hefði verið fenginn til að skrifa ritdóm. Mér til undrunar sá eg, að Sölvi nokkur Sveinsson hafði tekið verkið að sér. Rifjaðist þá upp fyrir mér, að sá hinn sami Sölvi skrifaði einnig um Sveppabókina eftir Helga Hallgrímsson, sem kom út fyrir rúmu ári.

Nú er það svo, að Sölvi Sveinsson er alls góðs maklegur og prýðilega ritfær. Á hinn bóginn er ekki hægt að loka augunum fyrir því, að hann hefur enga menntun á þessu sviði. Það skín svo berlega í gegn í skrifum hans, að hann leggur engan dóm á fræðileg álitaefni. Og sama var upp á teningnum í skrifum hans um Sveppabókina. Ýmislegt, sem hann nefnir í ritdómnum, bendir eindregið til þess, að hann hafi illa fylgzt með því, sem hefur verið að gerast og skrifað hefur verið um í náttúrufræðum hérlendis hin síðari ár.
Vitaskuld veltir maður fyrir sér handa hverjum slíkir ritdómar eru skrifaðir. Án efa kæta þeir útgefendur, sem vitna óspart í þá í auglýsingum. Sennilegt er þó, að höfundurinn sjálfur hefði kosið ítarlegri umfjöllun um fræðilegt gildi verksins, enda hefur hann sýnilega lagt metnað sinn í skrifin.

Sá, sem hér heldur á penna, hefur ekki nema rétt gluggað í ofan nefnt rit og leggur engan dóm á það hér og nú. Enda skiptir það ekki höfuðmáli, heldur hitt, að dómur Sölva getur ekki talizt annað en almennt rabb, sem lítið mark er takandi á.

Því miður er hægt að nefna fleiri dæmi en þessi tvö hér að ofan um slælega ritdóma, þar sem gagnrýnendur hafa mjög takmarkaða þekkingu á því, sem þeir eru að dæma. Vonandi sjá menn sig um hönd.

 
ÁHB / 14. nóvember 2014

 

Leitarorð:

2 Responses to “Einskisverðir ritdómar”
  1. Aðalsteinn Sigurgeirsson says:

    Nú hlaut umrætt verk (sem íslenskufræðingurinn Sölvi lofar og prísar) íslensku bókmenntaverðlaunin í flokki fræðirita og bóka almenns efnis í byrjun þessa árs. Hvernig var sú dómnefnd skipuð sem kvað upp þann úrskurð? “Lokadómnefnd var skipuð þeim Helgu Ferdinandsdóttur, Hildigunni Sverrisdóttur, Tyrfingi Tyrfingssyni og Árna Sigurjónssyni”. Er nokkur þeirra dómbærir á rit á sviði náttúrufræði?
    http://www.islit.is/frettir/nr/3768

    • Águst says:

      Þú fyrirgefur, en eg var að sjá þessa athugasemd þína í fyrsta skipti nú í morgun. Kann enga skýringu á því. – En mikið rétt, dómnefnd er ekki hæf til þess að dæma þetta eða illa hæf. Sama saga var með jöklabók Helga Björnssonar. Þar var allt morandi í villum; einar 300 augljósar. Þegar hún var endurprentuð var því um nýja útgáfu að ræða. Formaður dómnefndar var Guðrún Kvaran, afburða hæf á sínu sviði en alls ekki í náttúrufræðum.

Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason