Engjarós – Comarum palustre

Skrifað um May 8, 2013 · in Flóra

Í kvæðinu Á Rauðsgili segir svo: ... dumbrauðu höfði dægrin ljós / drúpir hin vota engjarós. - Hér hefur höfundur, Jón Helgason, tekið sér skáldaleyfi, því að þetta er lýsing á fjalldalafífli (Geum rivale). Ljósm. ÁHB.

Blóm á engjarós. Í kvæðinu Á Rauðsgili segir svo: ... dumbrauðu höfði dægrin ljós / drúpir hin vota engjarós. - Hér hefur höfundur, Jón Helgason, tekið sér skáldaleyfi, því að þetta er lýsing á fjalldalafífli (Geum rivale). Ljósm. ÁHB.


Engjarósir – Comarum L.

Aðeins ein tegund telst til ættkvíslarinnar Comarum L., sem er af rósaætt (Rosaceae). Það er því óþarft að lýsa henni sérstaklega. Vert er að geta þess, að tegundin er oft talin til Potentilla ásamt fjölmörgum öðrum tegundum. Það, sem skilur að þessar tvær kvíslir, er, að blómbotninn í Comarum-kvíslinni þrútnar út við þroskun líkt og á jarðarberjum (Fragaria). Hann verður mjög laus í sér, svampkenndur, en er ekki safaríkur.

 

Engjarós – Comarum palustre L.
Fjölær tegund. Jarðstöngullinn er oft mjög langur og trénaður; upp af honum vex uppsveigður og greinóttur blómstöngull, sem er rauðmóleitur, stutthærður og blöðóttur. Blöðin eru af tveimur gerðum; neðstu blöð eru stakfjöðruð með 5 (eða 7) smáblöð en efstu stöngulblöð eru 3-fingruð; smáblöð eru aflöng eða öfugegglaga, sporbaugótt eða nærri lensulaga, blágræn, hærð á neðra borði og mjög grófsagtennt. Axlarblöð eru löng og vaxa nokkuð upp á blaðstilk. (Oft má sjá, að fjölda smáblaða fækkar eftir því sem ofar dregur: 7-5-3.)

Á engjarós eru neðstu blöð stakfjöðruð en efstu blöð þrí-fingruð. Teikn. ÁHB.

Á engjarós eru neðstu blöð stakfjöðruð en efstu blöð þrí-fingruð. Teikn. ÁHB.

Blóm eru stór (20-30 mm að þvermáli), regluleg, fimm-deild og fá í skúfum. Mest ber á egglaga, dumbrauðum og stórum (8-12 mm) bikarblöðum. Krónublöð eru mjó, rauð og lítil (um 4 mm), og utanbikarblöð eru stutt og mjóslegin. Fræflar eru margir og frævur standa á hvelfdum blómbotni. Aldin eru smáhnetur.

Vex í votlendi og grunnum tjörnum um land allt. Blómgast í júlí. 10-45 cm á hæð.

Ekki er kunnugt um neinar verulegar nytjar af plöntunni hér á landi; þó má lita ullarband rautt með henni. Á hinn bóginn ber engjarós mörg nöfn, enda setur hún mikinn svip á votlendi. Nokkur hin helztu eru blóðsóley, sennilega vegna litar blóma; fimmfingragras og fimmlaufungur, vegna fjölda smáblaða; kóngshattur; mýra krákufótur; krosslauf; mýratág; þrifablaðka og horsóley, líklega dregið af því, að hey er lélegt, þar sem hún vex.

Engjarós er auðþekkt, því að hún líkist engum öðrum tegundum. Ljósm. ÁHB.

Engjarós er auðþekkt, því að hún líkist engum öðrum tegundum. Ljósm. ÁHB.

 

Í norðurhéruðum Rússlands hefur engjarós verið löngum notuð til að koma í veg fyrir ígerð. Frumbyggjar í Norður-Ameríku drukku te af blöðum og þar þótti hún góð við sárindum í maga.

Samnefni: Potentilla palustris (L.) Scop.; P. angustifolia Raf.; P. comariformis St.-Lag.; P. comarum Nestl.; P. digitata Raf.; P. rubra Haller f.; Argentina rubra Lam.; Comarum angustifolium Raf.; C. digitatum Raf.; C. rubrum Gilib.; Fragaria palustris (L.) Crantz; Pancovia angustifolia Raf.; P. palustris Raf.

Nöfn á erlendum málum:
Enska: purple marshlocks, swamp cinquefoil, marsh cinquefoil
Danska: Kragefod
Norska: myrhatt
Sænska: kråkklöver
Finnska: kurjenjalka
Þýzka: Sumpf-Blutauge
Franska: potentille des marais

ÁHB / 8. maí 2013

Leitarorð:


Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason