Plagiopus – bólsturmosar

Skrifað um February 1, 2015 · in Mosar

 

Ættkvíslin Plagiopus Brid. (bólsturmosar) telst til Bartramiaceae (strýmosaættar) ásamt þremur öðrum kvíslum hérlendis, Philonotis (hnappmosum), Bartramia (strýmosum) og Conostomum (þófamosum).
Aðeins ein tegund tilheyrir ættkvíslinni í heiminum og því dugir lýsing á henni.

Ættkvíslarnafnið plagiopus er komið úr grísku, plagios, skásettur, á skakk; viðskeyti –pus, fótaður, komið af pous, fótur. Sennilega kemur nafnið til af því, að stilkur er oft nokkuð á ská eða gróhirzlan er eilítið skásett á stilknum.

Plagiopus oederianus (Sw.) H. A. Crum & L. E. Anderson – bólsturmosi

Plöntur vaxa í fremur lausum þúfum, 3-7 cm á hæð, dökkgrænar til gulgrænar. Neðan til eru þrístrendir stönglar þéttklæddir rauðbrúnni rætlingaló langt upp eftir. Blöð eru mjólensulaga, ydd, 2-4,5 mm á lengd, sveigð og þurr lítið eitt hrokkin. Blaðrönd útundin nærri fram í enda, með hvassar tennur. Rif tennt efst á baki.

Frumur framarlega í blaði ferhyrndar með þykka veggi, 9-22 x 7-10 µm, með lága hryggi eftir endilöngu. Í blaðgrunni eru frumur með þynnri veggi, einkum við rif, og lengri.

Plöntur tvíkynja. Kvenhlífarblöð lítið frábrugðin öðrum blöðum. Stilkur 0,5-1,5 cm á lengd, rauðbrúnn til rauðgulur. Gróhirzla nærri kúlulaga, rauðbrún, eilítið rákótt í fyrstu en þurrar hirzlur djúpskoróttar. Opkrans tvöfaldur, oft illa þroskaður; ytri tennur brúnar, mjóar og sléttar, innri tennur, gular eða litlitlar, styttri en ytri tennur og djúpklofnar. Gró 20-30 µm að þvermáli, gisvörtótt.

 

Helztu heimildir:
A.J.E. Smith, 2004: The Moss Flora of Britain and Ireland. Cambridge University Press
Ágúst H. Bjarnason, 2010: Greiningarlykill að ættkvíslum íslenzkra blaðmosa (Musci) ásamt tegundaskrá. Fjölrit Vistfræðistofu n:r 40. Reykjavík.
Bergþór Jóhannsson: Íslenskir mosar. Fjölrit Náttúrufræðistofnunar n:r 26. Janúar 1995.
Elsa Nyholm, 1998: Illustrated Flora of Nordic Mosses. Fasc. 4. Copenhagen and Lund.
Tomas Hallingbäck et al.: Bladmossor: Kompaktmossor-kapmossor. ArtDatabanken, Sveriges lantbruksuniversitet. Uppsala 2008.
Tomas Hallingbäck, Ingmar Holmåsen, 2008: Mossor. En fälthandbok. Interpublishing. Stockholm.

 

ÁHB / 1. febrúar 2015

P.s. Höfundur hlaut styrk frá Hagþenki 2014 til ritstarfa.

 

Leitarorð:


Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason