Sect. Sphagnum

Skrifað um July 3, 2013 · in Mosar

Sect. Sphagnum

Sect. Sphagnum (5 teg.)
Sphagnum magellanicum Brid. — Fagurburi
*Sphagnum centrale C. E. O. Jensen — Fölburi
Sphagnum affine Renauld & Cardot — Gaddaburi
*Sphagnum papillosum Lindb. — Vörtuburi
Sphagnum palustre L. — Laugaburi

Stöngulblöð eru stór, útstæð til upprétt eða hangandi neðarlega, tungulaga til spaðalaga og trosnuð í endann. Í neðri hluta blaða eru fáar frumuraðir af jaðarfrumum.
Greinablöð aldrei í röðum, þau eru breið, egglaga til breiðegglaga, mjög kúpt og með hettulaga enda. Grænfrumur í þverskurði egglaga eða þríhyrndar og veit breiðari hlið að innra borði.
Glærfrumur í greinum og stöngli eru með styrktarlista, sem aðrir hópar hafa ekki.
Stöngull er grænn eða raubrúnn, 0,7-1,6 mm að þvermáli og er barklagið um 1/2-1/3.

Greiningarlykill að tegundum:
1 Plöntur meira eða minna rauðar eða rauðflekkóttar a.m.k. efst (í skugga grænar); Grænfrumur í þverskurði innilokaðar af glærfrumum … S. magellanicum
1 Plöntur aldrei rauðar (S. palustre getur verið brúnrauður-bleikur); grænfrumur ekki innilokaðar (á S. centrale er veggur mjög þykkur) .. 2
2 Plöntur grænar til gulbrúnar. Veggir glærfrumna í greinablöðum sléttir. Glærfrumur í stöngulblöðum óskiptar eða lítið skiptar … 3
2 Plöntur brúnar, blágrænar, gulgrænar, gulbrúnar, sjaldan alveg grænar. Veggir glærfrumna í greinablöðum með vörtur eða gadda. Glærfrumur í stöngulblöðum skipt í tvennt eða þrennt ……………………………………………….. 4
3 Tvær hangandi greinar venjulegast. Grænfrumur í greinablöðum þríhyrndar eða trapisulaga í þverskurði með þunnan innri vegg; breiðari hluti veit að innra borði … S. palustre
3 Þrjár hangandi greinar venjulegast. Grænfrumur í greinablöðum tunnulaga eða sporlaga í þverskurði með þykkan innri vegg ….. S. centrale
4 Glærfrumur í greinablöðum með vörtur á hliðarvegg; grænfrumur tunnulaga eða sporlaga í þverskurði, jafnan með þykka veggi … S. papillosum
4 Glærfrumur í greinablöðum með gadda á hliðarvegg; grænfrumur þríhyrndar í þverskurði, jafnan með þunna veggi; breiðari hluti veit að innra borði …… S. affine


Sphagnum centrale C. E. O. Jensen — Fölburi

Ljósgrænn, gulbrúnn eða grænn. Grófgerð tegund.
Kollur er ekki eins hvelfdur og á S. palustre.

Stöngull: Barklag 3 eða 4 frumulög; frumur þar með 1-3 göt í ytri vegg.

Stöngulblöð: 1,8-2,2 x 1,4-1,8 mm; tungulaga til spaðalaga; upprétt, útstæð eða hangandi.
Glærfrumur í fremri hluta blaðs óskiptar og stuttar; ýmist með styrktarlista og göt eða ekki.

Greinaknippi: 4-6 greinar; 2 eða 3 útstæðar og 2 eða 3 hangandi og eru þær mjórri en hinar og litlitlar.

Greinablöð: 2,6-3,0 x 1,6-2,0 mm; kúpt og breiðegglaga; með hettulaga enda. Blaðrönd oft tennt.
Glærfrumur með slétta veggi og 0-3 göt/frumu efra borði og 1-5 göt/frumu á neðra borði.
Grænfrumur í þverskurði eru í blaðmiðju, en veggir þeirra ná út að yfirborði beggja megin, með þykka veggi.

aa

Sphagnum centrale. Sýndar eru tvær glærfrumur úr greinablöðum umluktar grænfrumum; þá er þverskurður á greinablaði, þar sem lega grænfrumna sést; efra blaðið er stöngulblað, hið neðra greinablað. Teikn. ÁHB.

 

Vex í votlendi. Sjaldgæfur.
S. centrale er mjög líkur S. palustre og oft erfitt að greina þar á milli. Grænfrumurnar eru þó ívíð mjórri og með þykkari veggi en S. palustre; að auki eru styrktarlistar færri. Séu stöngulblöð greinilega styttri en greinablöð og glærfrumur skiptar ásamt því, að glærfrumur greinablaða séu með marga styrktarlista og fá göt, er sennilega um S. papillosum var. laeve að ræða.

Sphagnum papillosum Lindb. — Vörtuburi

Ólífugrænn, gulbrúnn, gulgrænn eða brúnn (blágrænn við jarðhita). Grófgerð tegund; vex í þéttum breiðum en er mjög laus í sér.
Kollur er allur eins á lit.
Stöngull: Barklag 3 eða 4 frumulög; frumur þar með 1-5(-6) göt í ytri vegg. 0,7-1,0 mm að þvermáli.

Stöngulblöð: 1,1-1,8 x 0,8-1,4 mm; tungulaga til spaðalaga; upprétt, útstæð eða hangandi.
Glærfrumur í fremri hluta blaðs skiptar í tvennt eða þrennt; stuttar.

Greinaknippi: 3-4 greinar; (1-)2 útstæðar og 1 eða 2 hangandi og eru þær mjórri en hinar og litlitlar. Útstæðar greinar frekar stuttar og snubbóttar.

ss
Sphagnum papillosum. Sýndar eru tvær glærfrumur úr greinablöðum umluktar grænfrumum; þá er þverskurður á greinablaði, þar sem lega grænfrumna sést; efra blaðið er stöngulblað, hið neðra greinablað. Teikn. ÁHB.

 

Greinablöð: 1,5-2,5 x 1,3-1,09 mm; kúpt og breiðegglaga; með hettulaga enda. Blaðrönd oft tennt.
Glærfrumur með vörtótta veggi og 1-3 göt/frumu á neðra borði; engin göt á efra borði.
Grænfrumur í þverskurði eru sporlaga eða tunnulaga; breiðari hluti veit að innra borði; veggir þeirra ná út að yfirborði beggja megin, með þykka veggi, einkum sá, er snýr að innra borði; veggir oft gulleitir.

Vex í votlendi og við jarðheita. Algengur á vestanverðu landinu; mjög sjaldgæfur annars staðar.
Auðgreindur í smásjá, ef vörtur sjást; annars erfiður.

Sphagnum papillosum. Ljósm. ÁHB.

Sphagnum papillosum. Ljósm. ÁHB.

 

 

Leitarorð:


Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason