Vænglingur

Skrifað um October 16, 2012 · in Gróður · 1 Comment

Vænglingur (Panellus mitis) óx á dauðu sitkagreni. Ljósm. ÁHB.

Vænglingur (Panellus mitis) óx á dauðu sitkagreni. Ljósm. ÁHB.

Hinn 13. október s.l. var eg á gangi í Vatnshlíð á Bleiksteinshálsi ofan við Hvaleyrarvatn í gróðurreit fjölskyldunnar. Þar staldraði eg við dautt þriggja metra hátt sitkagrenitré (Picea sitchensis (Bong.) Carr.). Í tæplega tveggja metra hæð á stofni óx lítill, nýrlaga, hvítur sveppur, sem eg kannaðist ekki við. Eg safnaði nokkrum eintökum, en var því miður ekki með myndavél. Daginn eftir fór eg suður eftir og tók nokkrar myndir.
Síðan var næst að blaða í gegnum Sveppabókina eftir Helga Hallgrímsson. Bókin er mjög skipulega upp sett, svo að það tók ekki ýkja langan tíma. Á hinn bóginn bar sú leit engan árangur. Þá var ekki annað til ráða en að senda Helga myndir og nokkur sýni til ákvörðunar.

Vænglingur er hattsveppur með rýran staf. Ljósm. ÁHB.

Vænglingur er fansveppur. Ljósm. ÁHB.

Það stóð ekki á svari hjá Helga frekar en fyrri daginn. Sveppurinn er vænglingur (Panellus mitis (Pers.) Singer). Lýsing Helga er svo hljóðandi:

Hetta 0,5-2 sm,skel- eða nýralaga, hvít í fyrstu en síðan gulbrúnleit, slétt, þrílaga, með hlaupkenndri húð sem hægt er að losa af. Fanir hvítar, síðan grá- eða brúnleitar, með rósrauðum blæ, lausstafa. Stafur hliðstæður, stuttur, 0,2-0,5 sm, brúnleitur, vatthærður. Gró bjúglaga, 4-6 x 1,5 μm. Vex á greinum og bolum af barrviðum, aðallega greni og þin, getur valdið fúa í nytjaviði. Hér aðeins fundin á fiskhjallatrjám í Hafnarfirði. Líklega slæðingur. (Bls. 338).


Við þessa frásögn er litlu við að bæta, nema því, að í bréfi til mín segir Helgi: »Síðan hefur hann fundist á lerki á Droplaugarstöðum [í Fljótsdalshreppi] og víst líka á Akureyri; er líklega að breiðast út.«

Vænglingur er hattsveppur með rýran staf. Ljósm. ÁHB.

Vænglingur er hattsveppur með rýran staf. Ljósm. ÁHB.

Sveppurinn vex að hausti og vetri til í berki á dauðum barrtrjám og er því rotsveppur. Menn ættu að taka vel eftir honum á þessum árstíma. Hann er hattsveppur, þó að stafurinn sé næsta rýr eða enginn. Vatnshlíð er nálægt fyrsta fundarstað tegundarinnar og kemur þess vegna ekki á óvart. Vaxtarstaðirnir fyrir norðan og austan kunna að stafa af mildari veðráttu en áður.

Til ættkvíslarinnar Panellus teljast um 55 tegundir, og er þetta hin eina, sem þekkt er hér á landi. Nú er kvíslin talin til ættarinnar Favolaschiaceae en til Tricholomataceae (skjölduættar) hjá Helga.

Nöfn á erlendum málum eru þessi:

Enska: Elastic Oysterling, Mild Panellus
Danska: mild epålettsvamp
Norska: vinterlærhatt
Sænska: vintermussling
Finnska: pikkuvinokas
Þýzka: Milder Zwergknäueling
Franska: panelle douce

Gömul latnesk heiti (samnefni) eru: Agaricus mitis og Pleurotus mitis.

P.s. Grein þessi er undir flokkaheitinu Gróður, þó að það sé rangt. Sveppir teljast ekki lengur til plantna, heldur eru sérstök fylking lífríkisins.

Leitarorð:

One Response to “Vænglingur”
  1. Oddur says:

    Þetta eru skemmtilegar myndir og pistillinn fróðlegur.

Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason