Liðfætlur – Woodsia

Skrifað um April 24, 2013 · in Flóra

Myndin sýnir efra borð blaðs á liðfætlu (Woodsia ilvensis). Ljósm. ÁHB.

Myndin sýnir efra borð blaðs á liðfætlu (Woodsia ilvensis). Ljósm. ÁHB.

 

Liðfætlur – Woodsia R. Br.
Liðfætluætt (Woodsiaceae). Til ættkvíslarinnar teljast um 30 tegundir og eru flestar í tempruðu beltunum og hátt til fjalla í hitabeltinu. Tvær tegundir vaxa hér á landi. Ættkvíslarnafnið Woodsia er til heiðurs enska grasafræðingnum Joseph Woods (1776-1864).

Lykill að tegundum:
1.         Blöð annaðhvort hærð eða flosug ofan við stilklið; miðstrengur blaðs brúnn-svartur, mjög sjaldan ljósrauður …. 2
(1.        Blöð hárlaus ofan við stilklið; miðstrengur blaða grænn eða ljósrauður) ………………….. snoðliðfætla (W. glabella)
2.         Bleðlar 3-6 flipóttir hvoru megin; blaðrönd bæði flosug og hærð ……………………………… liðfætla (W. ilvensis)
2.         Bleðlar 1-3(-4) flipóttir hvoru megin; blaðrönd lítið sem ekkert hærð eða flosug …. ……. fjallaliðfætla (W. alpina)

 

Myndin sýnir blöðkur á a) liðfætlu (W. ilvensis) t.v. og b) fjallaliðfætlu (W. alpina) t.h. Teikn. ÁHB.

Myndin sýnir blöðkur á a) liðfætlu (W. ilvensis) t.v. og b) fjallaliðfætlu (W. alpina) t.h. Teikn. ÁHB.

 

Liðfætla – Woodsia ilvensis (L.) R. Br.
Jarðstöngull uppsveigður til uppréttur, stuttur. Öll blöð eru eins, þykk og mjúk. Stilkur er liðaður neðan miðju og um helmingi styttri en blaðka. Miðstrengur og efsti hluti stilks verða snemma rauðbrún. Blaðka aflöng til lensulaga, breiðust um eða neðan miðju, ein- til tvíhálffjöðruð. Bleðlar fjaðursepóttir eða fjaðurskiptir, miklu lengri en þeir eru breiðir, þverstýfðir við grunn. Gróblettir í tveimur röðum á neðra borði. Gróhula skálalaga, klofnar í tvennt og endar í löngum, brúnleitum hárum. Plantan er öll meira eða minna þétthærð og flosug, einkum á neðra borði.

Vex í klettum og hraunum. Víða um land. 5-15 cm á hæð.
Viðurnafnið ilvensis táknar frá Elbu (Saxelfi).

Nöfn á erlendum málum:
Enska: oblong woodsia, rusty woodsia, rusty cliff fern
Danska: Almindelig Frynsebregne
Sænska: hällebräken
Norska: lodnebregne
Finnska: karvakiviyrtti
Þýzka: Schöner Wimperfarn
Franska: woodsie d’Elbe

 

Þurrkað eintak af liðfætlu (W. ilvensis). Ljósm. ÁHB.

Þurrkað eintak af liðfætlu (W. ilvensis). Ljósm. ÁHB.

 

 

Fjallaliðfætla – Woodsia alpina (Bolton) Gray

Líkist mjög undanfarandi tegund. Jarðstöngull uppsveigður til uppréttur, stuttur. Öll blöð eru eins, þynnri en á liðfætlu. Stilkur er liðaður nærri miðju og ¼ til 1/3 styttri en blaðka. Miðstrengur og efsti hluti stilks verða snemma rauðbrún, lítið eða mikið hærð en lítið eða ekkert flosug. Blaðka nærri jafnhliða nema til endanna. Bleðlar fjaðursepóttir, litlu lengri en þeir eru breiðir, fleyglaga við grunn. Gróblettir í tveimur röðum á neðra borði. Gróhula skálalaga, klofnar í tvennt og endar í löngum, brúnleitum hárum.

Vex einkum í hraunum. Fremur sjaldgæf. 3-10 cm á hæð.

Nöfn á erlendum málum:
Enska: alpine woodsia, alpine cliff fern
Danska: Fjeld-Frynsebregne
Sænska: fjällhällebräken, kortskaftad hällebräken
Norska: fjell-lodnebregne
Finnska: tunturikiviyrtti
Þýzka: Alpen-Wimmperfarn, Südlicher Wimperfarn
Franska: woodsia d’Elbe, woodsia méridional, woodsie des Alpes

 

Þurrkað eintak af fjallaliðfætlu (W. alpina). Ljósm. ÁHB.

Þurrkað eintak af fjallaliðfætlu (W. alpina). Ljósm. ÁHB.

 

Snoðliðfætla – Woodsia glabella R. Br. Ex Richardson
Hefur verið getið frá Íslandi, en talið er, að um ranga greiningu hafi verið að ræða.
Viðurnafnið glabellus, lítið sléttur, ber, snoðinn, er smækkunarmynd af latneska orðinu glaber, sléttur, snoðinn, ber.
Nöfn á erlendum málum:
Enska: smooth cliff fern
Danska: Dværg-Frynsebregne
Sænska: dvärghällebräken
Norska: dverglodnebregne
Finnska: kaljukiviyrtti
Þýzka: ‘Kahler’ Wimperfarn
Franska: woodsia joli, woodsie glabre

ÁHB / 24. apríl 2013 

 

Leitarorð:


Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason