Náttúrufræðingurinn nýi

Skrifað um July 15, 2012 · in Almennt

Náttúrufræðingurinn nýi
BÆKUR
Náttúrufræðirit
Náttúrufræðingurinn ? Alþýðlegt fræðslurit um náttúrufræði
Ritstjóri: Álfheiður Ingadóttir. Félagsrit H.Í.N. 71. árg. 1.-2. tbl.
2002. Útgefandi er Hið íslenska náttúrufræðifélag – Reykjavík 2003.
Ritdómur, Morgunblaðið 25. júní 2003:22.

Fáum félagsritum hefur tekizt að festa sig jafnvel í sessi og Náttúrufræðingnum. Hann er löngu orðinn eitt virtasta tímarit landsins og þar hafa oft birzt tímamótaverk á sviði náttúrufræða. Á undanförnum árum hefur verið reynt að þræða hinn gullna veg á milli fræðilegra verka og greina við hæfi þorra almennings. Mjög skiptar skoðanir hafa þó verið innan félagsins, hvernig það hefur lánast og hefur því oftsinnis verið rætt um að gera breytingar á ritinu, bæði að efni og umbroti; meðal annars var brotið lítið og óhentugt fyrir litmyndir og á stundum hefur mönnum þótt efnið of fræðilegt handa alþýðu manna.

Nú hafa miklar breytingar litið dagsins ljós í nýkomnu riti, sem reyndar er allverulega á eftir áætlun. Að vanda er efnið fjölbreytt,  fjórtán greinir um ýmis náttúrufræðileg efni og margar þeirra mjög hnýsilegar. Of langt mál yrði að geta þeirra allra, en þær fjalla um fugla, könguló, fjallagórillu, steinafræði, sveppi, slímsveppi, háplöntur, þörunga, mosa, samlokur, segulsviðsmælingar og upphaf jarðlífs. Að auki eru svo fáeinir fréttapistlar.

Víst er, að hér ættu margir að geta fundið efni við sitt hæfi, sem sett er fram á myndrænan og ljósan hátt. Flestar þessara greina eru líka ágætlega skrifaðar en aðrar miður eins og gengur (sjá bls. 52: »? því fuglar drepast ömurlegum dauðdaga í stórum stíl að nauðsynjalausu.«). Viss skylda hvílir á þessu riti að hafa í heiðri vandað málfar og leggja rækt við skýra frásögn. Það orð hefur farið af íslenzkum náttúrufræðingum, að þeir væru ritfærir í betra lagi og verður svo vonandi áfram.

Af einstökum greinum í ritinu er vert að benda á Upphaf jarðlífs eftir Örnólf Thorlacius, sem er einkar fróðleg og vel samin. Hún greinir frá aldri lífs og fyrstu stigum framvindu þess eftir því sem bezt er vitað. Þá endurvekur Sturla Friðriksson hugmynd sína um að velja holtasóley sem þjóðarblóm. Tillagan hefur ekki hlotið mikinn hljómgrunn, en hér færir Sturla ýmis rök fyrir máli sínu, en getur þess hvergi, að holtasóley er þjóðarblóm í Lapplandi og hefur verið það lengi. Heldur yrði það ankannalegt, ef við færum að tileinka okkur hana líka. Á hinn bóginn er ein tegund, algeng um land allt, sem ávallt vekur sérstaka aðdáun bæði innlendra sem erlendra manna, og kemur ekki síður til greina, en það er klófífa í fullum aldinskrúða.

Efnisval í þessu hefti er fjölbreyttara en oft áður og því er líklegt, að ritið nái til fleiri lesenda. Það verður að teljast góður kostur. Vonandi verður þó ekki alfarið horfið frá því að birta fræðigreinir, en nauðsynlegt er þá að geta þess í lok greina, hvenær þær voru samþykktar til birtingar.

Við fyrstu sýn er tímaritið glæsilegt á að líta. Stærðin er nærri A4 og forsíðu prýðir veglegur fálki. Neðst á forsíðu er aðeins getið fimm greina af fjórtán, sem eru í ritinu. Vandséð er, hvað hefur ráðið því vali og er það hálfgerð ósvinna gagnvart öðrum höfundum. Þá er ritið ekki lengur prentað í örkum, heldur heft saman. Því miður gefa heftin sig fljótt og kápa skemmist. Spássíur eru mjóar og því erfitt að sjá, hvernig binda má inn ritið, einkum ef fræsa þarf úr. Hægur vandi hefði verið að halda í arkirnar, þó að það sé eilítið dýrara, því að þessi frágangur hæfir ekki jafn vönduðu riti sem Náttúrufræðingurinn er.

Náttúrufræðingurinn kom fyrst út 1931. Því miður hefur útgáfan stöku sinnum lent í útideyfu og nú er hún tveimur árum á eftir áætlun. Slíkt getur ekki gengið. Hér verður stjórn félagsins að taka í taumana og ráða nýjan og dugmikinn ritstjóra. Ruðulítill ritstjóri, sem kemur ekki út blaði sínu, gerir harla lítið gagn. Svo einfalt er það.

Ágúst H. Bjarnason

Leitarorð:


Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason