Töfralausnir

Skrifað um August 12, 2014 · in Almennt


Umræða um landgræðslumál hefur tekið umtalsverðum breytingum síðast liðna áratugi. Í fyrstu mótmæltu menn almennt, að uppblástur ætti sér stað á Íslandi og flestir töldu sauðfjárbeit vera gróðri til bóta. Á næsta stigi töldu „málsmetandi menn“, að unnt væri að bæta og styrkja gróður með því að dreifa áburði og sá dönskum túnvingli á afrétti og úthaga. Allir áttu að taka þátt í því og voru plastfötur með dágóðum skammti af hvoru tveggja til sölu á hverri benzínstöð, en á vegum ríkisins var flugvél send yfir landið.

Þá voru uppi ráðagerðir um að breyta öllu kvistlendi í landinu í graslendi með undrameðali, sem Ameríkanar notuðu til að eyða skógum í Vietnam. Efni þetta var síðar talið valda umtalsverðum hörmungum á fólki, en Íslendingar létu það ekki á sig fá. – Þá var til nokkuð, sem hét Náttúruverndarráð, sem lét sig þetta engu skipta.

Hér má lesa frétt, sem birtist í Tímanum 8. september 1974, skrifuð af Helga H. Jónssyni. Hún er dæmigerð fyrir umræðu á þessum tíma.

Tilraunir með hormónalyf og áburð á beitiland:

Uppskerumagnið getur allt að sextugfaldazt

HHJ—Rvlk— Nú eru nýhafnar umfangsmestu landbúnaðartilraunir, sem nokkru sinni hafa verið gerðar hérlendis. Þessar tilraunir eru mjög margþættar og fara fram víða um land á um 1000 hektörum lands samanlagt. Einn liður þessara tilrauna Rannsóknastofnunar landbúnaðarins hefur farið fram norður í Kelduhverfi i sumar. Þar hafa 20 hektarar kvistlendis verið úðaðir með hormónalyfi til þess að eyða lyngi og runnum. Siðan var borið á landið úr flugvél. Ætlunin er að örva grasvöxt og auka þannig beitarþol landsins.

Kvistlendi er meðal algengustu gróðurlenda á Íslandi og þekur víðáttumikil flæmi í öllum landshlutum, bæði á hálendi og láglendi. Gróðurfar kvistlendisins er breytilegt eftir staðháttum, en alls staðar eru ýmsar tegundir lyngs og runna rikjandi, svo sem krækilyng, bláberjalyng, fjalldrapi, viðir, beitilyng og sortulyng.

Áður fyrr var talið að kvistlendi væri yfirleitt afbragðs beitiland fyrir sauðfé, en rannsóknir hafa leitt í ljós, að það hefur almennt mjög lítið gildi að þvi er til sumarbeitar tekur. Féð bítur ekki lyng og runna, ef þvi býðst annar gróður, einkum grös. Hins vegar er kvistlendið mikilvægara ef um vetrarbeit er að ræða, þvi að lyng og runnar halda betur næringargildi sínu en jurtkenndur gróður.

Sauðfé hefur fjölgað mjög á landinu og sums staðar er beitiland þegar ofsetið. Þess vegna kom upp sú hugmynd hvort ekki væri unnt að breyta gróðurfarinu með þvi að eyða lyngi og smárunnum en grös komi í staðinn.

Tilraunir hafa sýnt að með áburðardreifingu má breyta gróðurfari ýmissa gróðurlenda og auka stórlega beitarþol þess. Þessi aðferð dugir hins vegar skammt þar sem lyng og smárunnar eru ríkjandi gróðurtegundir, því að áburðurinn hefur ekki áhrif á vöxt þessara tegunda og víða eru þær of þéttar til þess að grasgróður nái að aukast fyrir áhrif áburðarins. Auðvitað má nota þá aðferð að plægja kvistlendið og sá síðan grasfræi. Það væri hins vegar mjög kostnaðarsamt og erfitt viðureignar, ef um mikið landflæmi er að ræða.

Þess vegna var brugðið á það ráð að reyna að útrýma kvistlendisgróðrinum með lyfjum og auka síðan grasvöxtinn með áburði.

Hormónalyf það,sem notað er, nefnist Herbatox. Þegar jurtirnar taka það upp, hleypur í þær ofvöxtur, sem drepur þær.

Hormónalyfinu var úðað á 20 hektara kvistlendis norður i Kelduhverfi um miðjan júlímánuð og árangurinn lét ekki standa á sér að sögn Ingva Þorsteinssonar, sem annast þessa tilraun af hálfu Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Síðan dreifði flugvél Landgræðslunnar áburði á landið og á næstu árum verður borið á eftir þörfum.

Til eru margs konar hormónalyf á borð við Herbatox, en þeim er það sameiginlegt að þau eru sérhæfð sem kallað er, þ.e.a.s. að hvert lyf verkar aðeins á ákveðnar tegundir jurta, en þyrmir öðrum.

Að sögn Ingva stafar hvorki mönnum né skepnum nein hætta af lyfinu og eiturverkanir þess hverfa um leið og úðað hefur verið.

— Sú gróðurbreyting, sem hér á sér stað er i rauninni sambærileg við þá gróðurbreytingu, sem verður, þegar land er plægt og síðan sáð í það grasfræi. Munurinn er sá einn að hér er beitt annarri og stórvirkari tækni, sagði Ingvi Þorsteinsson i viðtali við Timann.

Tilraunir á borð við þá, sem nú stendur yfir i Kelduhverfi hafa áður verið gerðar hérlendis undir stjórn þeirra Ingva Þorsteinssonar og Agnars Guðnasonar. Árin 1962 og 1963 var reynt að breyta gróðurfari kvistlenda og auka beitargildi þeirra á nokkrum stöðum sunnanlands og norðan. Þær tilraunir sýndu að lyfið drap nær algjörlega fjalldrapa, sortulyng, beitilyng og krækiberjalyng, en aðeins hluta af bláberjalynginu.

Nákvæmlega var fylgzt með áhrifum lyfs og áburðar á gróðurfar tilraunastaðanna. Eins og áður segir hefur útrýming lyngs og smárunna í för með sér að vaxtarrými annars gróðurs eykst og vaxtarskilyrðin batna og það eru einkum grösin, sem geta fært sér í nyt þessa breytingu.

Þar sem beitt var saman úðun og áburðargjöf varð árangurinn beztur, sérstaklega þar sem borið var á tvö ár í röð. Þar breyttist gróðurfar úr kvistlendi í nær hreint graslendi og uppskera grasa jókst úr 0,6 hestburðum á hektara i 34,3 hestburði á hektara að meðaltali, eða nær sextugfaldaðist með öðrum orðum. Þess vegna er augljóst að beitargildi lands, sem meðhöndlað er með þessum hætti, stóreykst.

Auk þess sem nýtanleg uppskera margfaldaðist þannig við lyfjagjöf og áburð, varð grasgróður nægilega þéttur og öflugur til þess að koma i veg fyrir jarðvegseyðingu, ef þess er gætt að ofgera ekki landinu. Hér við bætist að grasið er sprottið upp af þeim stofni sem fyrir var á tilraunastöðunum og má því ætla að það sé þolnara en aðflutt sáðgresi.
Trjákenndur gróður eins og sá sem útrýmt er með þessum hætti, hefur mikla hæfileika til þess að binda jarðveg og hefur víða um land komið í veg fyrir stórfelldan uppblástur hérlendis. Þess vegna er ekki réttlætanlegt að útrýma honum nema tryggt sé að í staðinn komi það, sem ekki aðeins hefur meira beitargildi heldur hefur einnig mikið mótstöðuafl gegn eyðingaröflunum.

Að því ber og að gæta, sagði Ingvi að lokum, að varla er rétt eða gerlegt að beita lyfjaeyðingu nema á tilteknum afmörkuðum svæðum, þar sem skortur er á beitilandi.

Sjá: http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=265123&pageId=3746319&lang=is&q=1974 TÍMINN

 

Leitarorð:


Leave a Reply

:: Ágúst H. Bjarnason